Aslında her vatandaş vergi mükellefi sayılır. Ancak bu kavram çoğunlukla vergisini beyan ederek ödeme yükümlülüğü bulunan gerçek ve tüzel kişiler için kullanılır. Gelir vergisi kanununa göre ticari, zirai, serbest meslek kazancı ve ücretli çalışma olsa dahi gelir elde eden herkes vergi ödemekle yükümlüdür. Esasında mükellefiyet terimini muhasebe diliyle, bir vergi takvim yılı içerisinde belirli sınırın üzerinde gelir elde eden kişileri tanımlamak için kullanmak mümkündür. Yazının devamında sıklıkla duyduğunuz bu kavram hakkındaki merak ettiklerinize yanıt bulabilirsiniz.
İçindekiler:
Vergi Mükellefi Nedir? Vergi Mükellefi Kimlerdir?
Kısaca üzerine vergi borcu yüklenmiş gerçek veya tüzel kişilere verilen isimdir. Yani, belirli bir gelir elde eden, ekonomik faaliyette bulunan herkesin, 193 sayılı gelir vergisi kanunu gereği vergi ödemekle yükümlülüğü olması nedeniyle mükellef sayılır. Yasanın ikinci maddesine istinaden çalışmayla elde edilen ücretler, ticari, zirai, serbest meslek ve gayrimenkul kazançlarının tamamı gelir vergisine tabidir.
Her kişi/kuruluşun vergi mükellefi kimlik numarası bulunur. Mükellefler, belirli dönemlerde gelirlerini ve giderlerini gösteren vergi beyannamelerini ilgili kurumlara vermek zorundadırlar. Dolayısıyla beyannamede belirtilen gelir üzerinden hesaplanan vergiyi ödeme yükümlülüğü doğar. Aynı zamanda mükellefin tüm vergisel işlemleri, vergi dairelerinin kayıtlarında tutulur. Vergi ödeyen gerçek kişiler; ticaretle uğraşanlar, şahıs firmaları, serbest meslek erbabı, emekliler, kira geliri olanlar gibi gelir elde eden tüm bireyler olurken tüzel kişiler sermaye şirketleri, dernekler, vakıflar gibi kurumlardır.
Yasanın 2-6. maddeleri vergi mükellefliğinde Türkiye’de ikamet edip etmemeye göre belirlenen tam ve dar mükellef sınıflarını açıklar. Buna istinaden ülkede 6 aydan fazla süredir yerleşen kişiler tam, ülkede yerleşmemiş, ancak Türkiye’de gelir elde eden kişiler ise dar mükellef kapsamına girer. Vergi türüne göre gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine ek olarak 213 sayılı vergi usul kanununa göre gerçek ve basit usul vergi mükellefleri farklı oranlarda vergi öderler. Daha ayrıntılı bilgiye “İşletmenizin Gelir Vergisi Rehberi” başlıklı yazıdan bakabilirsiniz.
Konuyla ilgili diğer içeriklere de mutlaka göz atın:
Gerçek Usul Vergiye Detaylı Bakış
Yurt Dışı Vergi Mükellefi Ne Demek?
Gelir vergisi kanunundaki dar mükellefiyet tanımına uyan yurt dışı mükellefiyeti; farklı ülkede ikamet etmesine rağmen, Türkiye’deki gelirleri nedeniyle vergi yükümlülüğü bulunan gerçek/tüzel kişidir. Başka deyişle, bu kişi/kuruluşlar, yaşadığı ülkenin yanı sıra Türkiye’de de vergi ödemek durumundadır.
Yurt dışında gayrimenkulü olan, şirket hissesi bulunan veya serbest meslek faaliyetinde bulunan kişiler bu kapsama girer. Yurt dışı şirketlerinde ortak olanlar, bu şirketlerin elde ettiği karlardan dolayı vergi ödeyebilirler. Bir şirketin başka ülkede daimi temsilciliği bulunuyorsa, bu temsilcilik üzerinden elde edilen gelirler o ülkede vergilendirilir. İki ülkenin vatandaşlığına sahip kişiler, her iki ülkede de vergi yükümlülüğü altında olabilirler.
Kimler Vergi Mükellefi Olamaz?
Genel olarak, belirli kişi veya kuruluşun vergi mükellefi olmaktan muaf olduğu söylenemez. Herhangi bir ekonomik faaliyette bulunan veya belirli geliri olan her birey/kuruluş yasada belirlenen şartları taşıyorsa muafiyet hakkı kazanabilir. Ancak gelir vergisi kanununun 5. maddesine göre aşağıdaki kişiler mükellef sayılmazlar:
Belirli süreliğine iş veya eğitim amacıyla Türkiye’ye gelen yabancılar (bilim insanları, uzmanlar, gazeteciler vb.) ve geçici olarak Türkiye’de bulunan diğer kişiler
Tutukluluk, hüküm giyme, hastalık gibi nedenlerle Türkiye’de kalış süresi uzamış olan yabancılar
Bunların dışında belirli yaşa kadar yetiştirme yurdunda kalan çocuklar genellikle mükellef sayılmazken devletin belirlediği bazı kamu kurum ve kuruluşları, kamu hizmetleri sunan ve belirli şartları taşıyan hayır kurumları, kâr amacı gütmedikleri için vergisel muafiyetlerden yararlanabilirler. “Vergi Muafiyeti Nedir, Vergi Muafiyeti Şartları” başlıklı yazıdan detaylı bilgi alabilirsiniz.
Vergi Mükellefi Nasıl Olunur?
Mükellef olmak, belirli ekonomik faaliyette bulunan ve mal varlığına sahip kişilerin, kanunen vergi ödeme yükümlülüğü altında olmaları anlamına gelir. Yani mal varlıklarınızdan dolayı gelir elde ediyorsanız veya işletmeniz varsa, mükellef olma ihtimaliniz yüksektir. Mağaza açanlar, esnaf, şirketler, doktorlar, avukatlar, mühendisler, satış/kira geliri elde edenler, maaşlı çalışanlar, emekliler gibi kişiler de kazandıkları para oranında vergi öderler. Şirket statüsünde vergi mükellefi olmak için şahıs, limited, anonim, kooperatif gibi işletme türlerinden uygun olanında şirket açmanız gerekir. Bunun için aşağıdaki adımları uygulayabilirsiniz:
- Şahıs için e-Devlet, diğer şirket türlerinde MERSİS platformu üzerinden gerekli belgeleri yükleyerek başvuru yapmalısınız.
- Ardından ticaret sicil müdürlüğünden sicilinizi tescil ettirmeniz gerekir.
Aşağıdaki içeriklere tıklayarak gerekli belge ve prosedürleri öğrenebilirsiniz:
Şahıs Şirketi Kurmak için A’dan Z’ye Tam Rehber
Limited Şirket Nedir, Nasıl Kurulur?
Anonim Şirket Nedir? Anonim Şirket Nasıl Kurulur?
Aşağıda sıklıkla merak edilen soruların yanıtlarını bulabilirsiniz:
Hem Sigortalı Hem Vergi Mükellefi Olabilir mi?
Kişinin SGK’lı olarak çalıştığı iş yerinde, işvereni ile yaptığı iş sözleşmesi gereği şirket kurmasına engel yok ise ikisini birlikte sürdürebilir. Yasal anlamda bir engel yoktur. “İş Sözleşmesi Nedir, Türleri Nelerdir?” başlıklı yazıda ayrıntısını bulabilirsiniz.
Vergi Mükellefi Olan İşsizlik Maaşı Alabilir mi?
Kişinin geliri olmasa bile 4/B, yani BAĞ-KUR sigortalı olarak gözüküyorsa işsizlik maaşı almasına engel teşkil edebilir.
İlgili İçerik: İş Kuranlar için BAĞ-KUR Rehberi
“Vergi Mükellefi miyim?” Nasıl Anlaşılır?
İnternet Vergi Dairesi’ne e-Devlet bilgileriniz ile giriş yaparak “Mükellef İşlemleri” bölümüne tıkladıktan sonra mükellef olup olmadığınızı görebilirsiniz. Aynı zamanda e-Devlet Kapısı üzerinden vergi mükellefi sorgulama işlemi de yapmanız mümkündür.
İlgili İçerik: İnteraktif Vergi Dairesi Nedir?
